Đánh giá năng lực và đánh giá tư duy khác nhau như thế nào? Giải đáp cho 2K9

Đánh giá năng lực và đánh giá tư duy khác nhau như thế nào là băn khoăn của hầu hết học sinh 2K9 khi bắt đầu chọn hướng ôn thi đại học năm 2027. Hai kỳ thi khác nhau từ đơn vị tổ chức, cấu trúc đề, thang điểm cho tới nhóm trường xét tuyển. Bài viết so sánh chi tiết từng tiêu chí và gợi ý cách chọn kỳ thi phù hợp với ngành học, thế mạnh của các em.

Đánh giá năng lực và đánh giá tư duy khác nhau như thế nào? Bảng so sánh nhanh

Khác biệt lớn nhất nằm ở đơn vị tổ chức và triết lý ra đề. Đánh giá năng lực (ĐGNL) do các Đại học Quốc gia tổ chức, đo năng lực nền tảng gắn với từng môn học trong chương trình phổ thông. Đánh giá tư duy (ĐGTD) do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức, đo kỹ năng tư duy và không kiểm tra trực diện kiến thức của bất kỳ môn học nào.

Một lưu ý quan trọng trước khi so sánh: “đánh giá năng lực” là tên gọi chung của nhiều kỳ thi khác nhau. Phổ biến nhất là HSA của ĐHQG Hà Nội và V-ACT của ĐHQG TP.HCM, bên cạnh các kỳ thi riêng của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng hay khối sư phạm. Trong khi đó, đánh giá tư duy hiện chỉ có duy nhất kỳ thi TSA.

Bảng dưới đây tổng hợp các thông số chính thức của mùa thi gần nhất, giúp các em hình dung nhanh sự khác biệt.

Ba kỳ thi lệch nhau khá xa về số câu, thang điểm và cách làm bài. Phần tiếp theo phân tích kỹ từng khác biệt, vì mỗi khác biệt đều kéo theo một cách ôn tập riêng.

Năm khác biệt cốt lõi 2K9 cần nắm trước khi chọn kỳ thi

Năm khác biệt dưới đây quyết định trực tiếp việc các em nên dành thời gian cho kỳ thi nào. Nên đọc theo thứ tự, vì chúng liên quan chặt chẽ với nhau.

Đơn vị tổ chức và mục tiêu ra đề

ĐGNL hướng tới đánh giá năng lực học đại học một cách toàn diện, còn ĐGTD hướng tới đo năng lực tư duy phục vụ khối ngành kỹ thuật và công nghệ. Bài thi HSA được xây dựng để đánh giá các năng lực cốt lõi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Bài thi TSA được thiết kế gọn nhẹ, xóa bỏ tư duy học theo tổ hợp môn.

Sự khác nhau về mục tiêu này giải thích vì sao đề HSA vẫn bám sát các môn học quen thuộc, còn đề TSA thiên về xử lý dữ liệu và tình huống mới. Hiểu đúng mục tiêu giúp các em không mang tư duy ôn thi tốt nghiệp sang phòng thi TSA.

Cấu trúc đề thi và phần tự chọn

HSA cho phép thí sinh chọn nội dung ở phần thi thứ ba, còn TSA thì không. Theo dạng thức áp dụng từ năm 2026 của ĐHQG Hà Nội, bài thi HSA gồm ba phần với tổng 150 điểm trong 195 phút:

• Phần 1 – Toán học và xử lý số liệu: 50 câu, gồm 35 câu trắc nghiệm và 15 câu điền đáp án, làm trong 75 phút.
• Phần 2 – Văn học và Ngôn ngữ: 50 câu trắc nghiệm khách quan, làm trong 60 phút.
• Phần 3 – Khoa học hoặc Tiếng Anh: 50 câu, làm trong 60 phút. Chọn Khoa học thì làm 3 trong 5 chủ đề Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lí. Chọn Tiếng Anh thì làm phần đánh giá năng lực ngôn ngữ theo khung 6 bậc dùng cho Việt Nam.

Ngược lại, TSA có ba phần cố định cho mọi thí sinh: Tư duy Toán học 60 phút, Tư duy Đọc hiểu 30 phút và Tư duy Khoa học hoặc Giải quyết vấn đề 60 phút. Tổng bài thi gồm 100 câu trắc nghiệm trong 150 phút.

Như vậy, HSA cho phép các em tránh điểm yếu nhờ quyền chọn ở phần thi thứ ba. TSA thì đòi hỏi phải đều tay ở cả ba mảng tư duy.

Cấu trúc đề thi HSA

Cấu trúc đề thi TSA 

Thang điểm và hình thức làm bài

Ba kỳ thi dùng ba thang điểm hoàn toàn khác nhau nên không thể so sánh điểm số trực tiếp. HSA chấm trên thang 150 điểm, V-ACT trên thang 1.200 điểm, còn TSA trên thang 100 điểm. Khi xét tuyển, các trường sẽ tự quy đổi về thang chung theo đề án riêng.

Về hình thức, HSA và TSA đều thi trên máy tính, riêng V-ACT thi trên giấy. Với bài thi trên máy tính, thí sinh chỉ được sửa lại câu hỏi trong cùng một phần khi phần đó chưa hết giờ. Đây là chi tiết nhiều bạn bỏ qua và mất điểm oan trong lần thi đầu tiên.

Một ví dụ để dễ hình dung: mùa tuyển sinh 2026, Trường Đại học Thương mại nhận hồ sơ từ 80 điểm HSA trên thang 150, hoặc từ 50 điểm TSA trên thang 100. Cùng một trường nhưng hai ngưỡng rất khác nhau, nên các em phải đọc kỹ đề án tuyển sinh thay vì so sánh cảm tính.

Nhóm trường đại học sử dụng kết quả

Độ phủ xét tuyển là yếu tố thực dụng nhất khi chọn kỳ thi. Kết quả HSA hiện được trên 100 trường đại học và học viện sử dụng, trải rộng từ khối kinh tế, y dược tới kỹ thuật. Kết quả V-ACT năm 2026 được khoảng 118 trường đại học và cao đẳng chấp nhận, chủ yếu ở khu vực phía Nam.

Kết quả kỳ thi TSA năm 2026 được gần 50 trường sử dụng, tập trung ở nhóm ngành kỹ thuật, công nghệ, xây dựng và giao thông. Con số này nhỏ hơn HSA nhưng lại rất trúng đích nếu các em nhắm vào Bách khoa và các trường kỹ thuật phía Bắc.

Nói cách khác, HSA mở rộng cơ hội theo chiều rộng, còn TSA đi theo chiều sâu của một nhóm ngành. Các em nên chọn dựa trên danh sách trường mục tiêu, không chọn theo phong trào.

Nguồn ảnh: Báo Lao Động

Kiểu tư duy mà mỗi đề thi đo lường

Đề HSA đo khả năng huy động kiến thức đã học, còn đề TSA đo khả năng xử lý thông tin mới. Nội dung HSA bao phủ chương trình THPT với tỉ lệ khoảng 60% lớp 12, 30% lớp 11 và 10% lớp 10. Học chắc kiến thức trên lớp là nền tảng để lấy điểm ở kỳ thi này.

Ngược lại, câu hỏi TSA thường đặt trong một ngữ cảnh cụ thể, yêu cầu thí sinh hiểu bản chất vấn đề, kết hợp thông tin và mô hình hóa để giải quyết. Phần Tư duy Khoa học cung cấp số liệu, dữ kiện, kết quả thực nghiệm rồi yêu cầu suy luận và dự đoán quy luật.

Vì vậy, ôn TSA bằng cách học thuộc công thức gần như không hiệu quả. Đề TSA năm 2026 đợt 1 có điểm cao nhất là 96,10 trên thang 100, cho thấy mức độ phân hóa của bài thi rất rõ.

Hai kỳ thi giống nhau ở những điểm nào?

Bên cạnh khác biệt, ĐGNL và ĐGTD chia sẻ nhiều điểm chung mà 2K9 nên tận dụng khi lên kế hoạch ôn tập:

• Đều là kỳ thi riêng, độc lập với kỳ thi tốt nghiệp THPT và không bắt buộc với mọi thí sinh.
• Đều được các trường đại học dùng làm một phương thức xét tuyển, song song với điểm thi tốt nghiệp.
• Đều tổ chức nhiều đợt trong năm, thí sinh được thi lại và lấy kết quả cao nhất để xét tuyển.
• Đều đo năng lực dùng ngôn ngữ, tư duy logic, xử lý dữ liệu và giải quyết vấn đề thay vì học thuộc lòng.
• Đều mở thêm cơ hội trúng tuyển cho những em học tốt nhưng lo lắng khi chỉ trông vào một kỳ thi duy nhất.

Chính vì các điểm chung này, công sức ôn tập cho một kỳ thi vẫn tạo giá trị cộng hưởng cho kỳ thi còn lại và cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027.

2K9 nên chọn đánh giá năng lực hay đánh giá tư duy?

Không có đáp án chung cho mọi thí sinh, nhưng ba câu hỏi dưới đây giúp các em tự chốt phương án trong một buổi tối.

Chọn theo ngành và trường mục tiêu

Hãy bắt đầu từ danh sách 5 đến 7 trường các em muốn vào, rồi tra xem trường dùng kết quả kỳ thi nào. Nếu mục tiêu là kinh tế, ngoại thương, luật, y dược, ngoại ngữ hoặc các trường thành viên ĐHQG Hà Nội, HSA thường là lựa chọn phủ rộng hơn.

Nếu mục tiêu là Đại học Bách khoa Hà Nội và các trường kỹ thuật phía Bắc, TSA là kỳ thi đi thẳng vào đích. Với thí sinh phía Nam, V-ACT hợp lý hơn cả về địa điểm thi lẫn độ phủ trường.

Chọn theo thế mạnh học tập

Thế mạnh cá nhân quyết định điểm số nhiều hơn độ khó của đề. Nếu các em học đều các môn và ghi nhớ tốt, HSA phù hợp vì đề bám sát chương trình phổ thông. Nếu các em mạnh Toán và Tiếng Anh nhưng ngại học thuộc, phần Tiếng Anh tự chọn của HSA là lợi thế đáng cân nhắc.

Nếu các em thích đọc bảng biểu, thích tìm quy luật và không sợ dạng bài lạ, TSA sẽ là sân chơi thuận lợi. Hãy làm thử một đề tham khảo của mỗi kỳ thi trước khi quyết định, thay vì phán đoán bằng cảm giác.

Có nên thi cả hai kỳ trong năm 2027?

Thi cả hai kỳ là lựa chọn hợp lý nếu các em bắt đầu ôn từ sớm và có lộ trình rõ ràng. Hai kỳ thi trùng nhau ở mảng Toán và kỹ năng đọc hiểu, nên công sức ôn tập không bị lãng phí. Điều kiện là phải chốt một kỳ thi chính để dồn lực, kỳ còn lại chỉ đóng vai trò dự phòng.

Ngược lại, nếu quỹ thời gian eo hẹp hoặc nền tảng chưa vững, dàn trải cả hai kỳ dễ dẫn tới điểm trung bình ở cả hai. Khi đó, chọn một kỳ thi và làm tới nơi vẫn là chiến lược an toàn hơn.

Lộ trình ôn thi đánh giá năng lực cho 2K9 từ năm lớp 12

Với 2K9, năm học 2026 – 2027 là năm quyết định nên lộ trình cần chia mốc rõ ràng. Kỳ thi HSA thường mở đợt thi đầu tiên vào khoảng tháng 3 hằng năm; lịch thi chính thức năm 2027 sẽ do ĐHQG Hà Nội công bố, các em cần theo dõi trực tiếp trên cổng thông tin của kỳ thi.

• Từ tháng 8 đến tháng 11/2026: củng cố kiến thức lớp 10 và 11, học song song chương trình lớp 12, ưu tiên Toán cùng kỹ năng đọc hiểu.
• Từ tháng 12/2026 đến tháng 3/2027: luyện đề theo đúng cấu trúc, bấm giờ từng phần và làm quen giao diện thi trên máy tính.
• Từ tháng 3 đến tháng 5/2027: thi thử mô phỏng, rà soát lỗ hổng và chốt chiến thuật phân bổ thời gian cho từng đợt thi.

Điểm khó nhất của giai đoạn này là phải chạy song song ba nhiệm vụ: học chính khóa, ôn tốt nghiệp và luyện đề kỳ thi riêng. Một lộ trình được thiết kế sẵn sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian thử và sai.

Nếu các em xác định thi HSA, khóa học TH03.2K9 – Đánh giá năng lực ĐHQG Hà Nội của HSA Education là một lựa chọn để tham khảo. Khóa được thiết kế riêng cho học sinh 2K9 theo chương trình giáo dục phổ thông mới, phủ đủ bốn nội dung Toán, Văn, Khoa học và Tiếng Anh của bài thi.

• Học trực tiếp qua Zoom khung 20h00 – 21h30 và 21h30 – 23h00 nên không ảnh hưởng lịch học chính khóa, toàn bộ buổi học đều có video xem lại.
• Lộ trình bốn giai đoạn từ bổ trợ nền tảng, củng cố kiến thức, tăng tốc luyện đề tới về đích, đồng hành đến hết kỳ thi năm 2027.
• Hệ thống thực chiến gồm bài thi đầu vào, bài khảo sát định kỳ hằng tháng và các bài thi thử mô phỏng như thi thật trên website.

Khóa học đã khai giảng ngày 09/8/2026, học sinh đăng ký sau vẫn xem lại được các buổi đã học. Các em xem chi tiết lộ trình và nhận tư vấn miễn phí tại: 

HSA-VIP01.2K9 Tổng ôn - luyện đề đánh giá năng lực ĐHQG Hà Nội - HSA

Câu hỏi thường gặp về đánh giá năng lực và đánh giá tư duy

Thi cả ĐGNL và ĐGTD có được dùng đồng thời để xét tuyển không?

Có. Mỗi kỳ thi cấp một giấy chứng nhận kết quả riêng, và thí sinh được dùng song song nhiều phương thức xét tuyển vào nhiều trường khác nhau. Điều kiện là trường đó có công bố sử dụng kết quả kỳ thi tương ứng trong đề án tuyển sinh.

Học sinh 2K9 có bắt buộc phải thi ĐGNL hoặc ĐGTD không?

Không bắt buộc. Đây là các kỳ thi riêng, mang tính bổ sung cơ hội bên cạnh điểm thi tốt nghiệp THPT. Thí sinh không tham gia vẫn có thể xét tuyển bằng các phương thức khác của từng trường.

Đề đánh giá tư duy có phải học thuộc tác phẩm văn học không?

Không. Phần Tư duy Đọc hiểu của TSA kiểm tra khả năng đọc và xử lý văn bản, không kiểm tra việc thuộc tác phẩm trong sách giáo khoa. Kỹ năng cần rèn là đọc nhanh, xác định ý chính và suy luận từ dữ kiện cho sẵn.

Cấu trúc bài thi HSA năm 2027 có thay đổi so với năm 2026 không?

Dạng thức bài thi HSA do ĐHQG Hà Nội ban hành đầu năm 2026 được áp dụng từ mùa thi 2026. Tính đến thời điểm bài viết, chưa có thông báo điều chỉnh cho năm 2027. Các em nên theo dõi trang thông tin chính thức của kỳ thi để cập nhật sớm nhất.

Điểm ĐGNL và ĐGTD có so sánh trực tiếp với nhau được không?

Không, vì ba kỳ thi dùng ba thang điểm khác nhau là 150, 1.200 và 100 điểm. Mỗi trường đại học sẽ tự quy đổi điểm về thang chung theo công thức riêng trong đề án tuyển sinh của mình.

----------------------------

HSA Education - Đơn vị tiên phong trong luyện thi Đánh giá năng lực, Đánh giá tư duy

Địa chỉ:

- Chi nhánh 1: Số 11B, ngách 3/29, ngõ 3, đường Phạm Tuấn Tài, Phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội

- Chi nhánh 2: 85 Đường số 2, KDC Cityland Park Hills, P.10, Q.Gò Vấp, TP.HCM

- Chi nhánh 3: 356 Hoàng Diệu - Buôn Ma Thuột - Dak Lak

Hotline: 0963226269

Email: hsaeducation.jsc@gmail.com

Website: hsavnu.edu.vn

Khóa học chất lượng | Thi thử thực chiến | Đăng ký tư vấn miễn phí

#hsaeducation #danhgianangluc #hsa